ભારતે સ્વચ્છ અને ટકાઉ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સફળતા મેળવી છે, જે સૌર ટેકનોલોજીના ભવિષ્યને બદલી શકે છે. અત્યાર સુધી સૌર પ્રણાલીમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે સૌર પેનલ અને તેને સંગ્રહિત કરવા માટે અલગ બેટરીની જરૂર પડતી હતી. પરંતુ હવે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ એક એવું ઓલ-ઇન-વન ઉપકરણ વિકસાવ્યું છે, જે એકસાથે સૂર્યપ્રકાશમાંથી વીજળી ઉત્પન્ન પણ કરે છે અને તેને સંગ્રહિત પણ કરે છે. આ નવી ટેકનોલોજી સિસ્ટમને વધુ સરળ બનાવે છે તેમજ ખર્ચ અને ઊર્જાના નુકસાનમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) હેઠળ બેંગલુરુ સ્થિત સેન્ટર ફોર નેનો એન્ડ સોફ્ટ મેટર સાયન્સના વૈજ્ઞાનિકોએ આ અનોખું ઉપકરણ વિકસાવ્યું છે, જેને “ફોટો-રિચાર્જેબલ સુપરકેપેસિટર” નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ ઉપકરણની ખાસિયત એ છે કે તેમાં પરંપરાગત સૌર સિસ્ટમ જેવી અલગ સૌર પેનલ અને બેટરીની જરૂર નથી. નવી ટેકનોલોજી બંને કાર્ય—વીજળી ઉત્પન્ન કરવું અને સંગ્રહિત કરવું—એક જ એકમમાં કરે છે. આ ઉપકરણમાં નિકલ-કોબાલ્ટ ઓક્સાઇડ (NiCo₂O₄) નેનોવાયરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે તેની કાર્યક્ષમતાનો મુખ્ય આધાર છે. આ નેનોવાયર નિકલ ફોમ પર ઇન-સીટુ હાઇડ્રોથર્મલ પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં કોઈ બાઇન્ડરનો ઉપયોગ થયો નથી. આ નેનોવાયર અત્યંત નાના હોવા છતાં છિદ્રાળુ અને ઊંચી વાહકતા ધરાવતું 3D નેટવર્ક બનાવે છે, જે સૂર્યપ્રકાશને અસરકારક રીતે શોષી લે છે અને સાથે જ વિદ્યુત ચાર્જ સંગ્રહિત કરે છે. આ અનોખી રચનાના કારણે એક જ સામગ્રી સૌર ઊર્જા કાપણી કરનાર તરીકે તેમજ સુપરકેપેસિટર ઇલેક્ટ્રોડ તરીકે કાર્ય કરે છે. પરિણામે, ઉપકરણ એકસાથે ઊર્જા ઉત્પન્ન અને સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આથી વધારાના પાવર મેનેજમેન્ટ સર્કિટ્સ અને જટિલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સની જરૂરિયાત દૂર થાય છે, જે ઉપકરણના કદને નાનું અને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે. વાસ્તવિક પરિસ્થિતિઓમાં કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં આ ઉપકરણે 1.2 વોલ્ટનું સ્થિર આઉટપુટ આપ્યું છે. 1,000થી વધુ ફોટો-ચાર્જિંગ ચક્ર પછી પણ તેણે પોતાની 88 ટકા કેપેસિટેન્સ જાળવી રાખી છે. આ ઉપકરણ ઓછી ઇન્ડોર લાઇટથી લઈને તેજસ્વી સૂર્યપ્રકાશ સુધી દરેક પરિસ્થિતિમાં અસરકારક રીતે કાર્ય કરે છે, જે તેની લાંબા સમય સુધી ચાલવાની ક્ષમતાને દર્શાવે છે. આ ટેકનોલોજી ભવિષ્યમાં પોર્ટેબલ ગેજેટ્સ, પહેરી શકાય તેવા સ્માર્ટ ઉપકરણો, ઑફ-ગ્રીડ સિસ્ટમ્સ અને દૂરદરાજ વિસ્તારોમાં વીજળીની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી બની શકે છે. સાથે સાથે, તે પરંપરાગત બેટરીઓ અને અશ્મિભૂત ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે, જે પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. એકંદરે, ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની આ શોધ ભારતને આત્મનિર્ભરતા અને હરિત ઊર્જા તરફ ઝડપી ગતિએ આગળ વધારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ નવીનતા દેશના ઊર્જા ભવિષ્ય માટે એક ક્રાંતિકારી બદલાવ સાબિત થઈ શકે છે. સોલાર એનર્જી પર સરકારે વધાર્યું ફોકસ, સોલાર પેનલ લગાવવા 22,000 કરોડની ફાળવણી Post navigation ‘બજેટ 2026’ માત્ર આંકડા નહીં ‘વિકસિત ભારત’નો આખો નકશો બદલી નાખશે, મેન્યુફેક્ચરિંગ, AI અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર મોટો દાવ સસંદમાં કાગળો ફેંકવા બદલ 8 વિપક્ષી સાંસદ સમગ્ર બજેટ સત્રમાંથી સસ્પેન્ડ